وبگردی
درنظر داریم پست های جالب وبلاگهای حیات وحش رو در این بخش به صورت هفتگی قراردهیم.
کاربرانی که مایلند پستی از وبلاگشون دراین صفحه درج بشه با ما تماس بگیرند.
شکار
شکار اصل بسیار مهمی در طبیعت است که ضامن بقای موجودات می باشد.تقریبا تمامی موجودات کره زمین به نحوی مشغول شکار هستن گاه طعمه موجود زنده ای است و گاه موادی بی جان.در بعضی از گروه های خاص شکار جلوه خاصی پیدا می کند!مهارت و قدرت بالا در به دام انداختن طعمه وگاهی هم استفاده از هوش و ترفند های عجیب انسان را سخت حیرت زده کرده است!
در بین شکارچیان مختلف در طبیعت پرندگان شکاری جایگاه خاصی دارند،(علی رغم جثه کوچک مورد توجه قرار گرفته اند)از دلایل این امر می توان به سه ابزار مورد نیاز شکاریعنی قدرت، سرعت و هوش اشاره کرد که به شکل ویژه ای در این گروه دیده می شود.قدرت و هوش مثال زدنی عقاب طلایی در شکار پستانداران بزرگ و یا مانور های تند و تیز شاهین ها در شکار پرندگان و…همگی بیانگر مهارتی بسیار بالا در شکار است که برای تماشا کنندگان صحنه های شکار آنها جذاب و دیدنی است.
مهارت شکار در پرندگان شکاری در طول زمان تکامل پیدا کرده و به سبب آن شکل ظاهری آنها هم تکامل یافته است.این موضوع را می توان به را حتی از بررسی نوع ساختار بدن آنها متوجه شد.برای مثال فرم پا و انگشتان شکاری هایی که طعمه های تیز و چابک (و یا ماهی و آبزیان)را شکار می کنند از سایرین متفاوت است.((البته باید به این مطلب مهم اشاره کنم که شکل تکاملی فرم بدن و ساختار پرندگان شکاری تنها عاملش شکار نبوده بلکه مهم تر از آن نوع زیستگاهی است که پرنده برای زندگی انتخاب کرده است))
اصل غافل گیری در شکار آنها نقشی اساسی دارد و تقریبا ماهیت ،شکل ونوع رفتار شکار آنها را همین اصل مشخص می کند.آنها برای شکار با طعمه خود درگیر نمی شوند.اگر در این مرحله غافل گیری با شکست روبرو شوند مجبور به تعقیب و گریز هستند.بعضی از شکاری ها تمایل به تقیب شکار خود ندارند مانند قوش ها و یا جغد ها اما بعضی دیگر مانند شاهین ها در تعقیب و گریز بسیار موفق هستند.
در این نوشته کوتاه قصد دارم به شکل کلی سبک و نوع شکار پرندگان شکاری را در هر خانواده جداگانه شرح دهم.
عقاب ها:
عقاب ها پرندگانی بزرگ جثه هستند.بال های کشیده و بزرگی دارند،پنجه های آنها بسیار قدرتمند و کارآمد است و از بینایی بسیار خوبی بهره می برند.سرعت در شکار آنها نقش مهمی دارد اما به اندازه شکاری های کوچک جثه در شکار سریع نیستند.به همین دلیل عمدتا طعمه های آنها را پستانداران کوچک و متوسط جثه ،خزندگان و پرندگان بزرگ و سنگین تشکیل می دهد
عقاب ها معمولا در حال پروازبر فراز آسمان و یا بر روی یک بلندی می نشینند و به پایین با دقت نگاه می کنند پس از شناسایی طعمه در زمان مناسب به سمت طعمه حرکت می کنند.نکته مهم در حرکت آنها این است که آنها از جهتی به طعمه نزدیک می شوند که نقطه کور طعمه است.گاهی اوقات طعمه تا زمانی که اسیر چنگال های عقاب نشده از حضور آن بی خبر است!!
زمانی که عقاب با سرعت به طعمه خود نزدیک می شود اگر طعمه بر روی زمین باشد از پیش محاسبات خود را به شکل دقیقی انجام داده تا مبادا با زمین برخوردی داشته باشد.یک لحظه غفلت و یا عدم تجربه در این مرحله موجب مرگ پرنده می شود.
همیشه طعمه هایی برای شکار انتخاب می شوند که کمترین امکان آسیب را برای پرنده داشته باشد.همچنین امکان انتقال آن بر فراز بلندی و یا لانه کار سختی نباشد اما گاهی اوقات دیده شده که( با جسارت زیاد) به حیوانات بزرگ برای شکار حمله می کنند.گونه هایی مانند عقاب طلایی ،عقاب مارشال و یا عقاب تاجدار آفریقایی پستاندارن بزرگی را شکار می کنند که حتی نزدیک شدن به آنها هم خطرناک است!
در مواردی خاص عقاب های طلایی تربیت شده به گرگ ها هم حمله می کنند!
ادامه دارد….
حیدربابا ، کهلیک لروْن اوچاندا
کوْل دیبینَّن دوْشان قالخوب ، قاچاندا
باخچالارون چیچک لنوْب ، آچاندا
بیزدن ده بیر موْمکوْن اوْلسا یاد ائله
آچیلمیان اوْرکلرى شادائله
حیدربابا چو کبکِ تو پَرّد ز روى خاک
خرگوشِ زیر بوته گُریزد هراسناک
باغت به گُل نشسته و گُل کرده جامه چاک
ممکن اگر شود ز منِ خسته یاد کن
دلهاى غم گرفته ، بدان یاد شاد کن
محمد حسین بهجتى تبریزى ملقب به شهریار به ترجمه دکتر بهروز ثروتیان
پنجشنبه ۲۸ مهرماه ۱۳۹۰-دره اوسون- دامنه کوه توچال-شمال تهران – ایران
پس از دو سال باز تنهایی به کوه زدم و گوش خسته از هیاهوی شهر را به زمزمه خوش آهنگ نسیم کوهستان و نغمه پرندگان سپردم
با این که هوا کمی خنک شده بود اما هنوز خبری از مهاجرین عرض های شمالی نبود اما چلچله های کوهی که تا هفته پیش هم حضورشان در تهران باقی بود به سمت آفزیقا بال گشوده بودند خلاصه این ها نیامده و آن ها رفته ما ماندیم و جمعیت مقیم پرندگان کوهستان به جز این شازده که هنوز خیال رفتن به خوزستان را ندارد
دم سرخ سیاه
یک جفت صعوه ابرو سفید نیز رکورد شد و از آنجا که عکس و مطلب درباره این پرنده کم است با وجود جنب و جوش زیادش حیفم آمد که وقت نگذارم و عکسی به یادگار نیندازم اگر خواستید از نزدیک ببینیدش معمولا در انتهای دره و برروی گرده ای که به ایستگاه ۵ تله کابین می رسد قابل رکورد است
صعوه ابرو سفید
ایشان هم تا ما نشستیم که نفسی تازه کنیم کم مانده بود از فضولی برود توی کوله که صدای شاتر نجاتش داد
چکاوک شاخدار
مشاهده غراب هم برایم جالب بود و تا کنون در دامنه های جنوبی توچال رکورد نکرده بودم
غراب
تعداد زیاد کبک در دامنه ها و ارتفاعات پایین با وجود گرمی هوا و نزدن برف جالب بود با این وجود کبک ها حسابی پر گرفته بودند و البته دوربین دوچشمی خوبیش این است که هرچقدر هم که پر کبک ها ضخیم شود نیازی به درشت تر کردن ساچمه ندارد
جمعیت کثیری از گنجشک کوهی سر و صدایی در دره راه انداخته بودند و تاکنون این تعداد گنجشک کوهی را یک جا ندیده بودم
گنجشک کوهی
کل مشاهدات: صعوه ابرو سفید(۲)- دم سرخ سیاه(۱)-سهره بال سرخ(۸)-زاغ نوک سرخ(۷)-غراب(۱)-دلیجه(۲)-کبک(+)-گنجشک کوهی(+)-گنجشک(+)-کبوتر چاهی(۴)-چکاوک شاخدار(۳)-کمر کلی (۲)-کلاغ ابلق(۱)
با وجود هفت هشت میلیون تومان خرج و مخارج عمل استخوان تیبیا و نازک نی و غیره فکر می کنم بخشی از اختلاس ۳۰۰۰ میلیارد تومانی هم درقطعات سیستم تعلیق و رانش پای ما انجام شده است و جنس اصلی را نبسته اند لذا باز هم زیر پا خالی شد و با کمر روی یک تخته سنگ فرود آمدم و با حال روزی که به خانه برگشتم مجوز تنهایی کوه رفتن برای همیشه باطل و حکم بازداشت در یگان ما از سوی وزیر جنگ صادر شد.
هفته گذشته به اتفاق برخی دوستانم سفری داشتم به منطقه حفاظت شده البرز مرکزی شمالی- گلستانک در استان مازندران . حقیقتا جای زیبا و بکری بود و این سفر برایم لازم بود . سفری که دوستان خوبم تدارک دیده بودند تا شاید آغازی باشد برای تغییرات اساسی در روحیه خسته من. تماشای مرالها در فصل گاوبانگی و انواع دیگر گونه های جانوری در آن اکوسیستم زیبا و منحصر به فرد واقعا مهیج بود .
اگرچه پیاده روی های طولانی و کوهنوردی های طاقت فرسا گاهی می توانست باعث خستگی مفرط هم شود اما من به این نوع خستگی ناشی از دویدن و راه رفتن نیاز داشتم تا قدری از شوک پرواز ناگهانی یاسر خارج شوم . هر چند فکر به یاسر و روزهای خوبی که دیگر تکرار نمی شود لحظه ای مرا رها نمی کرد و گاه حتی آه و اشک و اندوهم را در گلستانک هم در می اورد، اما کجاست راه چاره ! چاره ای جز کنار آمدن و زندگی ندارم ولو لینکه مصیبت بسیار وسیع و فراتر ازحد تصور خیلی ها باشد . من محکوم به ادامه زندگی ، تنها و بدون یاسر هستم .
جا داره از همراهی محیطبانان زحمتکش منطقه و مساعدت دکتر صدوق، معاون وقت سازمان محیط زیست برای سفر به گلستانک نیز تشکر و قدرانی کنم .
بر فراز ابرها نشسته بودم و با یاسر حرف می زدم . بچه ها از فرط خستگی همه خواب بودند و من به دور دست ها می نگریستم. در دور دست ها در منتها الیه ابرها روستای پدری یاسر ، لشکنار ، قرار داشت . جایی که یاسر شیفته آن بود و من حس می کردم همین جاها یاسر حضور داره و داره مثل من از این زیبایی لذت می بره .
طبیعت و حیات وحش منطقه دهاقان
وبلاگ حامی گرگهای ایران
مدت زمان زیادی است که مسئولان سازمان محیط زیست استان اصفهان قصد دارند دو منطقه ی آستانه ی دهاقان و چشمه ناز ونک را مناطق حفاظت شده اعلام کنند . متاسفانه به دلیل گذشت زمان زیاد ، این مناطق تخریب شده اند و در حال تخریب هستند و پتانسیل خود را از دست داده اند . حتی در این اواخر اخباری به گوش می رسید که به دلیل حضور عشایر در منطقه ی آستانه ی دهاقان ، این منطقه به هیچ عنوان جز مناطق تحت حفاظت قرار نخواهد گرفت . اما اگر تدابیر به موقع و ویژه ای اندیشیده شود ، این مناطق می توانند ارزش های بالای خود را نمایان کنند . به دلیل آشنایی با منطقه ی دهاقان و آستانه ، در این مجال قصد دارم در خصوص این نقطه از کشور ، اطلاعاتی را در خدمت دوستان قرار دهم .
شهرستان دهاقان در جنوب استان اصفهان واقع شده است . این منطقه حدود ۴ سال است که به صورت شهرستانی مستقل درآمده است . شهرستان دهاقان دارای یک بخش مرکزی با همین نام و ۴ بخش دیگر با مرکزیت دهستان های موسی آباد ، قمبوان ، همگین و مهرگرد است . البته طبق مرزی که بین این شهرستان و شهرستان سمیرم مشخص شده است ، دهستان مهرگرد در منطقه ی سمیرم قرار می گیرد . اما هنوز هم عده ی زیادی بخش دره شور و دهستان های آن را متعلق به دهاقان می دانند و حتی در بعضی از تقسیم بندی های استانی ، بخش مهرگرد در شهرستان دهاقان قرار گرفته است .
منطقه ی دهاقان با شهرستان های شهرضا ، مبارکه ، بروجن ( چهارمحال و بختیاری ) و سمیرم همسایه است . با نگاه کردن به نقشه ی ناهمواری های استان اصفهان ، کاملا مشخص می شود که رشته کوه های جنوب و جنوب غربی زاگرس در استان اصفهان ، از این شهرستان آغاز می شود و پیوند می خورد با رشته کوه های استان چهارمحال و بختیاری و کوه های بلند شهرستان سمیرم تا در نهایت به کوه های دنا متصل شود . دهاقان دارای دو رشته کوه است و به نوعی در دره ای میان این کوه ها قرار گرفته است . ارتفاع مناطق این شهرستان بین ۱۸۰۰ تا ۳۰۰۰ متر متغیر است و خود شهر دهاقان در ارتفاع ۲۰۵۰ متری از سطح دریا قرار گرفته است . همین تفاوت ها باعث شده است که این منطقه دارای زیست بوم های مختلف اعم از دشتی ، تپه ماهوری ، کوهپایه ای ، کوهستانی و کوهستانی بلند باشد . شرق و شمال این منطقه دارای دشت های باز است که به کوه های پراکنده و کم ارتفاعی منتهی می شود . غرب و شمال غربی این منطقه دارای ارتفاعات نسبتا بلند و پیوسته ای است که در ادامه به کوه های استان چهارمحال و بختیاری متصل می شود . اما مهم ترین ارتفاعات این شهرستان در قسمت های جنوبی و مرز با شهرستان سمیرم قرار گرفته است . تمامی مناطق جنوبی شهرستان دارای کوه های بلندی با ارتفاع ۲۱۰۰ تا ۳۳۶۰ متر است .
میزان بارندگی در دهاقان نسبتا بالاست . اما در مقایسه با دیگر نقاط استان مانند سمیرم و فریدون شهر ، از بارندگی متوسطی برخوردار است . دشت های شرقی و شمالی این منطقه بیشتر به کشت محصولات زراعی و باغات اختصاص دارد . سفره های زیرزمینی و قنات ها نقش بسیار مهمی در آباد کردن این مزارع و کشتزارها ایفا می کنند . البته در قسمت شمال و شمال شرقی کوه های نسبتا پیوسته ای وجود دارد که با ایجاد دره ها و جاری ساختن آبها ، بیشه ها و مراتع خوبی را ایجاد کرده است . البته این باغات و کشتزارها در مناطق غربی و جنوبی شهرستان هم وجود دارند که در باغات جنوبی می توان گونه های متنوع تری را مشاهده کرد . دور تا دور شهر دهاقان را هم باغات سرسبزی احاطه کرده است که محصولات کم نظیری در نوع خود ، در آنها پرورش داده می شود . در باغستان های دهاقان مرغوب ترین نمونه ی گلابی ، گردو و انگور به دست می آید و گیلاس ، سیب ، زردآلو و آلبالوی آن نیز در نوع خود منحصر به فرد است . همچنین بهترین گونه ی لوبیاچیتی کشور در کشتزارهای این منطقه به عمل می آید . به علاوه به دلیل مرغوبیت خاک شهرستان دهاقان ، علاقه ی سرمایه گذاران برای احداث گلخانه در این نقطه ی کشور و تولید صیفی جات و انواع گل بسیار زیاد شده است .
این مطالب برای شناخت بیشتر با منطقه ی دهاقان مورد اشاره قرار گرفت .
طبیعت دهاقان به دلیل وجود منابع آب نسبتا کافی و خاک بسیارخوب ، یکی از مناطق گردشگرپذیر استان اصفهان است .
منطقه ی شرقی شهرستان دارای چشمه ساران و منابع آبی کمتری نسبت به دیگر بخش های شهرستان است . اما در همین بخش هم مزارع و مراتع خوبی وجود دارد . در این منطقه قنات هایی که در سطح زمین جاری اند ، حیات ناحیه را تضمین می کنند و باعث رویش انواع گل ها و گیاهان وحشی شده اند . که دره ی گل های ارونه و درختچه های پراکنده ی این منطقه ، عناصری از طبیعت زیبای بخش شرقی شهرستان هستند . منطقه ی شمالی از منطقه ی شرقی بلندتر است و به همین دلیل دره ها و چشمه ساران بیشتری دارد . وجود کوه های نسبتا بلند و تپه ماهورها در این نقطه ، باعث ایجاد بیشه زارهای طبیعی و دره های خنک با آب های روان شده است که البته کشاورزی و صنعت گلخانه را نیز رونق بخشیده است . این منطقه یکی از نقاط شهرستان است که مورد توجه گردشگران قرار گرفته و میزبان مسافرانی است که از سراسر نواحی استان به این منطقه روی آورده اند . منطقه ی غربی نیز کوهستانی و دارای چشمه ها و قنات های متعددی است که البته بیشتر این منطقه زیر کشت انواع محصولات است . خود شهر دهاقان هم در کوهپایه ها قرار گرفته است و غیر از باغات و مزارع سرسبز ، دارای رودها ، قنات ها و چاه های مناسب و درختستان ها و بیشه زارهای محدود است . در بعضی از نقاط این شهر با وجود کمبود آب در سال های اخیر و بریدن درختان ، هنوز هم بیشه زارهای طبیعی یا دست کاشت موجود است که بیشتر از درختان کبود ( تبریزی ) ، چنار ، بید ، نارون و … بهره می گیرد .
اما اکثر زیبایی های طبیعت شهرستان دهاقان به قسمت جنوبی آن منحصر می شود . ارتفاع این قسمت نسبت به دیگر مناطق بیشتر است و همین امر بر زیبایی های چهار فصل این منطقه می افزاید .
به گزارش خبرگزاری فارس ، تنها رویشگاه جنگلی استان اصفهان به مساحت ۱۵ هکتار هسته ی مرکزی و ۲۶۲ هکتار ضربه گیر در دهاقان حفاظت می شود . درخت داغداغان یکی از گونه های باارزش اکولوژیکی است که در کوه های البرز و زاگرس پراکنده است . این گونه دارای میوه نیز می باشد . این درخت که مقاوم در برابر خشکی و گرماست در منطقه ی اردسته دهاقان حفاظت می شود . یکی دیگر از گونه های داغداغان که رویشگاه اصلی آن کردستان است ، در منطقه ی بودجان دهاقان مشاهده شده است و از آن نگهداری می شود . منطقه ی اردسته که هم ارتفاع با خود شهر دهاقان و در فاصله ی ۴ کیلومتری این شهرستان قرار دارد ، در ابتدای جاده ای قرار گرفته است که به مناطق کوهستانی جنوبی منتهی می شود . متاسفانه در سال های پیشین قسمت های مرتفع کوهستانی منطقه به خصوص کوه های جنوبی ، پوشیده از جنگل های طبیعی بوده است که به واسطه ی خشک سالی در دهه های اخیر و مهم تر از آن عدم امکانات مناسب و نبود سوخت ( نفت و گاز ) برای استفاده ی عشایر و روستاییان منطقه ، نابود شده است و امروزه تنها در دره های پرآب و مناطق معدودی این بیشه ها مشاهده می شود . در جنوب غربی دهاقان و در فاصله ی ۱۶ کیلومتری ، دهستان همگین قرار دارد که چشمه ی آن به نام چشمه علی در تمامی سال جاری است .
البته به میزان بارندگی سالانه هم بستگی دارد اما این چشمه با متصل شدن به آب های چشمه حیدر که از ارتفاعات بلندتر سرچشمه می گیرد ، رودخانه ی فصلی شور را به وجود می آورد . این منطقه از معدود مناطقی است که هم چنان دارای درخت می باشد و به دلیل وجود سایه و منبع همیشگی آب ، یکی از نقاط گردشگری شهرستان است که میزبان خانواده های زیادی در فصل های گرم سال است .
چشمه های جنوبی منطقه شامل چشمه های موجود در سرشاخه ی رودخانه ی فصلی شور و چشمه های جداگانه ی دشت آستانه است
مهم ترین کمربند گردشگری و مناظر زیبای طبیعی این شهرستان ، در اطراف جاده ی دهاقان به آستانه و شهرستان سمیرم ، وجود دارد . این جاده به گونه ای موازی با رودخانه ی فصلی شور قرار گرفته است . رودخانه ای که در سر راه خود از چشمه ساران منطقه غنی تر می شود و از شمال منطقه به شهرستان مبارکه می ریزد . در اطراف این جاده چشمه ها و قنات های متعددی وجود دارد که موجب رونق باغ داری به خصوص احداث باغ سیب شده است . هرچه جلوتر می رویم میزان کشت ها و باغات افزایش می یابد تا به دشت آستانه برسیم که در این نقطه و از آن به بعد دیگر مزرعه یا باغی مشاهده نمی شود . حدود ۱۰ کیلومتر پس از پیمودن مسیر به چشمه و قنات « بنو » می رسیم که طی مطالعاتی که بر روی آب آن انجام شد ، مشخص شد که یکی از بهترین آب های معدنی کشور را در اختیار دارد . در اطراف این چشمه نیز تک درخت هایی به چشم می خورد . به گفته ی اهالی محلی این منبع آب در تمامی سال جریان دارد . یکی دیگر از منابع آبی که در اکثر زمان های سال خروشان است ، چشمه ی دره شاه می باشد . البته سرچشمه ی این آب زلال در فاصله ای نسبتا دور با این دره قرار گرفته است . این دره با درختانی کهن سال و محیطی جذاب ، محل جذب گردشگر است . این چشمه با عبور خود از بالای تخته سنگی و فرو ریختن از ارتفاع ۵ الی ۱۰ متر ، آبشاری کوچک را پدید آورده است . این منطقه دارای ارزش فرهنگی نیز می باشد . کتیبه ای از عهد صفویان به عنوان تخت گاه شاه صفی در این منطقه وجود داشت که متاسفانه امروزه فقط جای خالی آن باقی مانده است . همچنین این مکان محل برگزاری برخی از مراسمات مذهبی اهالی محلی بوده است .
در ادامه ی راه به مناظر و چشمه سارانی برمی خوریم که برخی از آنها متعلق به فصل خاصی می باشند و برخی در تمام سال زیبایی دارند . از دیگر مناطق زیبای این ناحیه می توان به دره ی هرندی اشاره کرد که دارای باغات و مزارع زیادی است . پس از پیمودن حدود ۱۵ کیلومتر به دشت آستانه می رسیم . دشت آستانه منطقه ی نسبتا وسیع و همواری است که از دو طرف توسط کوه های بلند احاطه شده است . این دشت و دیگر مناطق این ناحیه میزبان چادرهایی از ایل قشقایی و عشایر عرب است . البته به دلیل یکجانشینی عشایر و کم رونق شدن زندگی کوچرو ، تعداد این چادرها نسبت به دهه های گذشته بسیار زیاد کاهش یافته است . عشایری که در سالیان گذشته در این مناطق زندگی چادرنشینی داشتند ، دهستان های کوچکی را به وجود آورده اند و در کنار هم زندگی می کنند . همچنین برخی از این عشایر اقدام به احداث خانه های پراکنده در دل طبیعت کرده اند . درست است که منطقه ی آستانه و دشتک دهاقان دارای جمعیتی از عشایر می باشد ، اما در این منطقه تنها یک آبادی ۱۰ خانواری که از ایل قشقایی هستند ، وجود دارد و غیر از چادرنشینان ، در ارتفاعات این منطقه دهستان یا سکونت گاههای روستایی وجود ندارد . دشت آستانه مرز بین شهرستان دهاقان و شهرستان سمیرم است . ارتفاعات بلند و منطقه ی دشتک آستانه را دهستان های چشمه سرد ، بودجان ، ورق ، تنگ آهن و هرمز آباد که تمامی آنها عشایرنشین هستند ، احاطه می کنند . پس از دشت آستانه به دهستان چشمه سرد می رسیم که توسط سد خاکی درست شده ، دریاچه ی کوچکی از آب این چشمه پدید آمده است . البته این دریاچه فصلی است و معمولا بعد از خرداد ماه خشک می شود . بلندترین ارتفاعات شهرستان دهاقان نیز مقابل این دهستان قرار دارند . یکی از کوه های بلند منطقه که به آن شنلی یا شندان گفته می شود ، ۳۱۰۰ متر ارتفاع دارد . البته بلندترین کوه این ناحیه ۳۳۶۰ متر بلندی دارد . در دل این کوهساران ، چشمه های آب و بیشه زارهای محدودی وجود دارد که بعضی از این چشمه ها در سراسر سال آب دهی دارند . بعد از این کوه های بلند به منطقه ی وردشت سمیرم می رسیم . با توجه به نقشه های تقسیمات استان اصفهان ، بعد از دشت آستانه و تمامی منطقه وردشت در بخش سمیرم قرار دارند . اما این مناطق به شهرستان دهاقان نزدیک ترند و به نوعی از قدیم جز این بخش به حساب می آمده اند . این منطقه که دشتی عظیم با کوه های پراکنده و کم ارتفاع است ، میزبان دهستان های زیاد عشایری است که باغات و مزارع آنها نیز در این دشت پربرکت و حاصل خیز واقع شده است . این منطقه ارتفاعی حدود ۲۱۰۰ تا ۲۴۰۰ متر دارد و مهم ترین دهستان آن نیز روستای مهرگرد است . این دشت وسیع و مرتفع به کوه های بلند سمیرم و ونک منتهی می شود . این کوه ها مانند دیوارهایی بلند دور تا دور منطقه کشیده شده است .
ارتفاعات شهرستان دهاقان و دشت آستانه ، دارای منابع طبیعی غنی و گل ها و گیاهان وحشی و درختان و بیشه زارهای زیباست . همان طور که گفته شد این منطقه در دهه های پیشین دارای جنگل های طبیعی بوده است که متاسفانه به دلیل نبود سوخت ، مورد استفاده ی عشایر و روستاییان قرار گرفته است . البته هنوز بیشه های طبیعی یا دست کاشت معدودی در این منطقه باقی مانده است که بیشتر می توان آنها را در دره ها ، تنگ ها و مناطقی که دارای منابع آب باشند پیدا کرد . حتی برخی از این جنگل های طبیعی در ارتفاع ۲۸۰۰ متری قرار گرفته است . درختستان های متعددی نیز در دشت های باز این ناحیه وجود دارد . اکثر درخت های این بیشه ها را نارون ، کبود ( تبریزی ) ، صنوبر ، بید ، چنار و … تشکیل می دهند . در برخی نقاط هم درختان وحشی همچون کویج و انواع میوه های وحشی رویش پیدا کرده است .
از نظر گیاهی نیز این منطقه دارای گیاهان ارزشمندی همچون گون کتیرا و آنغوزه است که سازمان منابع طبیعی از آنها حفاظت می کند . همچنین گونه های خوراکی زیادی مانند کنگر و پیاز کوهی در این منطقه رشد پیدا کرده است .
اما شاید یکی از علت های زیبایی این ناحیه ، وجود انواع گل های وحشی زیبا و خودرو است . در فصل بهار و اوایل تابستان این منطقه پر از گل های رنگارنگ و متنوعی همچون میمون وحشی و شقایق است . البته مهم ترین و اصلی ترین گل های این منطقه را ، لاله های واژگون تشکیل می دهند . کوهپایه های دشت آستانه هر ساله در اردیبهشت ، رویشگاه این گونه ی منحصر به فرد است . این گونه در اکثر مناطق این ناحیه رویش پیدا می کند و بخش اعظم آن متعلق به کوهپایه های شنلی ( ۲۵۷۵ متر ) و شمال دهستان دشتک است . این منطقه حدود ۱۰ سال است که مورد توجه عموم مردم و گردشگران قرار گرفته است و در دهه های پیشین فقط عشایر آن هم از اواسط خرداد ماه تا اواسط مهرماه مهمان این منطقه بوده اند . و تنها ۵ سال است که دشت لاله های آن با استقبال رو به رو شده است .
متاسفانه طبق اخبار منتشر شده در سال ۱۳۸۹ ، حدود ۷۰ درصد لاله های واژگون منطقه به دست انسان نابود شده بوده است . چیدن و له کردن این گل ها و نبودن نظارت کافی بر حفظ این گونه ، از علل اصلی از بین رفتن اکثر این گل هاست . حتی خبرهای رسیده حاکی از آن است که بعضی از افراد ناآگاه شهرستان های مجاور به دلیل برخی عقاید غلط ، دست به تخریب این گل ها به روش هایی مانند له کردن یا کندن آنها از ریشه ، می زنند . یا عده ای از افراد فرصت طلب با چیدن این گل ها و حمل آنان به شهرستان خود ، منبع درآمدی برای خود ایجاد کرده اند . همچنین مشاهده شده است که گردشگران منطقه ، تعداد بسیار زیادی از این گلها را می چینند و با خود به خانه هایشان می برند . حتی گاهی اوقات آن قدر تعداد این گل های به یغما رفته زیاد است که در حمل آن مشکل پیدا می کنند . با این وجود هنوز روزنه های امیدی باقی است . همان ۳۰ درصد باقی مانده در سال های قبل بخش وسیعی از این منطقه را شامل می شد و نقاطی نیز وجود دارند که دست افراد بی فرهنگ از آنها کوتاه است .
هم چنین از سال ۹۰ امر نظارت بر این گونه ی با ارزش با جدیت بیشتری دنبال خواهد شد . لازم به ذکر است که خود اهالی شهرستان دهاقان به این گل ها آسیبی نمی رسانند و حتی در مقابل بعضی از افرادی که دست به تخریب منطقه می زنند ، می ایستند .
عشایر و روستاییان این ناحیه افرادی هستند که از قرن های گذشته تا به امروز بیشترین تعارض را با این ناحیه ی بکر داشته اند و متاسفانه به دلیل ناآگاهی در اکثر مواقع به جای تعامل با طبیعت ، تخریب محیط زیست را در پیش گرفته اند . بریدن بی حساب درختان و قطع درختچه ها و چیدن بوته ها برای سوخت مصرفی ، چرای بی رویه ی دام حتی در فصل های چرا ممنوع و شکار بی حد و حصر جانوران ، صدماتی بوده است که طی سالیان دراز به این ناحیه وارد شده است .
البته ذکر این موضوع واجب است که عشایر منطقه انسان هایی خونگرم ، مهمان نواز و دوستدار طبیعت اند و اکثر جوان های این نواحی دارای مدارک بالای تحصیلی هستند و علت اصلی این تخریب ها ، انتشار نیافتن فرهنگ استفاده از محیط زیست در بین این افراد است .
به هر حال نبود فرهنگ استفاده از محیط زیست در بین اهالی محلی ، هجوم زیاد گردشگران ناآگاه به این منطقه و کم آبی و آلودگی ، به منابع طبیعی و طبیعت بکر و زیبای این نقطه از کشور ، صدماتی وارد کرده است و وارد خواهد کرد .
متاسفانه حضور کارخانه ی فولاد مبارکه و دیگر کارخانه های کوچک باعث شده است آلودگی هوا به محصولات کشاورزی و طبیعت شهرستان دهاقان خسارات زیادی وارد کند . باغداران دهاقان از این موضوع صحبت می کنند که محصولات آنان مانند گلابی ، زردآلو و سیب دیگر به مرغوبیت چند سال گذشته نیست و کارشناسان امر کشاورزی علت آن را آلودگی هوا تشخیص داده اند .
کمبود آب در ۵ سال گذشته نیز معضل اصلی منطقه ی دهاقان است . طبق گزارش استانی ، ۸ حلقه از دوازده حلقه قنات این شهرستان خشک شده است . همچنین مشاهدات از این موضوع روایت می کنند که چشمه ها و منابع آب جنوب این منطقه که اصلی ترین شریان های حیاتی منطقه اند ، بسیار کمتر از سالیان گذشته آب دارند . رودخانه ها و قنات هایی که تا همین ده سال پیش در تمامی سال پرآب و خروشان بودند ، امروزه یا خشک شده اند یا بسیار کم عمق گشته اند . در دهه های پیشین حتی کوه های اطراف شهرستان دهاقان تا اوایل تابستان نیز دارای برف بودند اما امروزه برف بلندترین ارتفاعات این شهرستان ، در اوایل تیرماه تمام می شود . با وجود تمامی این معضلات هنوز هم مناطق بکر و زیبایی در این منطقه وجود دارد که دارای چشمه ساران پرآب در تمام سال و درختان کهن و زیبا هستند . لازم به ذکر است که منطقه ی بودجان و آستانه حتی در فصل زمستان به دلیل بارش برف میزبان گردشگران زیادی است و سیمای بسیار جذاب و دیدنی دارد . البته سال هایی وجود داشت که به علت ریزش برف زیاد ، راه منتهی به دشت آستانه مسدود می شد و گردشگران به گذراندن تفریح خود در ارتفاعات پایین تر می پرداختند .اما چند سالی است که دیگر از آن ریزش های باران و برف خبری نیست .
خوشبختانه هنوز هم نقاط بسیاری از این ناحیه ی زیبای کشور از دست ناآگاهان و بی فرهنگان به دور مانده است
اما متاسفانه مساله ای که کم تر به آن پرداخته شده است و حتی مسئولان شهرستان دهاقان کم تر به آن پرداخته اند ، موضوع حیات وحش منطقه ی دهاقان است . حیات وحشی که به دلیل عشایری بودن برخی از مناطق شهرستان دچار صدمات جبران ناپذیری گشته است .
تا به امروز هیچ گونه جستجو و تحقیقاتی برای مشخص نمودن گونه های حیات وحش منطقه صورت نگرفته است . در این مجال قصد دارم گذری داشته باشم به حیات وحش غنی شهرستان دهاقان .
همان طور که گفته شد این منطقه از زیست بوم های نسبتا متفاوتی بهره مند است . از دشت های باز تا کوه های بلند و صخره ای . وجود نشانه های بازمانده از تاریخ ، نشانگر این است که منطقه ی دهاقان از دیرباز مورد توجه شکارچیان بوده است که متاسفانه همین مراکز شکار شاهانه و شکار بی حد و حصر عشایر منطقه باعث شده است حیات وحش شهرستان دهاقان دیگر رونق گذشته را نداشته باشد . بریدن درختان و درختچه ها و آلودگی هوا نیز به کم شدن حیوانات در این ناحیه ی بکر کشور کمک کرده است .
کتیبه ای که در دره شاه دهاقان موجود بود ، به این نکته اشاره کرده بود که این منطقه شکارگاه شاهان صفوی بوده است و امروزه هم بخش اعظم حیات وحش دهاقان ، به همین منطقه یعنی کوهستان های جنوبی مربوط می شود . در شمال شهرستان دهاقان بخش قمبوان قرار دارد . قمبوان به معنای شکارگاه است و این منطقه هم در زمانی شکارگاه شاهان بوده است . بیشتر رونق حیات وحش گذشته و حال حاضر شهرستان به ارتفاعات جنوبی محدود می شود . البته بعضی از جانوران در تمامی نقاط شهرستان و حتی در اطراف شهر دهاقان پراکندگی دارند .
افرادی که در ۴۰ یا ۵۰ سال پیش در منطقه ی جنوبی رفت و آمد می کرده اند ، از وجود گله های آهو در دشت ها و کوهپایه های این منطقه خبر می دهند که امروزه به دلیل شکار بیش از حد عشایر برای استفاده از اجزای بدن آهو حتی شاخ آهو که در بافتن فرش و گلیم استفاده می شده است ، دیگر آهویی در این منطقه وجود ندارد . گزارش غیرمستندی از وجود آهو در مرکز نظامی و قرارگاه غرب شهرستان در جاده ی شهرضا به دهاقان وجود دارد که البته این موضوع به اثبات نرسیده است . البته این پادگان به دارا بودن خرگوش زیاد معروف است و این به دلیل کوهستانی بودن این پادگان است .
مردمان دهاقان هنوز به خاطر دارند که در حدود ۳۰ الی ۴۰ سال پیش در منطقه ی دره شاه و آستانه شکار پلنگ صورت می گرفت و پس از کندن پوست پلنگ ها و پر کردن آنها با کاه ، پوست با کاه پر شده را در نقاطی از شهر در بالای یک بلندی مانند دروازه ها آویزان می کردند .
اما نکته ی جالب این است که با وجود لطمه های زیادی که نبود فرهنگ حفاظت از محیط زیست در بین عشایر و روستاییان ، به این منطقه وارد آورده است ، همچنان حیات وحش نسبتا غنی در ناحیه حاکم است .
هنوز هم گزارشات و مشاهدات نشانگر این است که پلنگ در نواحی جنوبی شهرستان زندگی می کند . اگرچه نوع کوه های جنوبی و وجود عشایر مسلح ، این نظر را با مشکل مواجه می کند اما حضور پلنگ تا یک الی دو سال پیش در ارتفاعات شهرستان گزارش شده است . یکی از باغداران منطقه ی آستانه که از اهالی محلی هم نیست ، حدود ۲ سال پیش ، نزدیک غروب در کوهپایه های کوه شنلی پلنگ بزرگی را مشاهده می کند که یک هفته بعد پس از پرس و جو از عشایر منطقه درباره ی مشاهده ی خویش ، درمی یابد که متاسفانه عشایر پلنگ مذکور را با تفنگ به هلاکت رسانده اند . حتی اهالی دهستان های اطراف منطقه از وجود همیشگی پلنگ در این ناحیه صحبت می کنند و حتی عده ای از آنان در سال های گذشته با این جانور رو به رو شده اند . درست است که میزان شناسایی جانوران در بین اهالی محلی زیاد اطمینان بخش نیست ، اما می توان از گفته های آنان درباره ی مشاهده ی ببر در این منطقه فهمید که احتمالا پلنگ دیده اند . متاسفانه به دلیل نبود آموزش ، اگر از اهالی محلی درباره ی حیوانات موجود در منطقه سوال کنید ، آنها در پاسخ به شما می گویند : منظورت شیر و ببر و پلنگ است یا جانوران دیگر ؟ و خیلی هایشان نمی دانند که شیر و ببر اصلا نمی توانند در این مناطق زندگی کنند و یا اصلا منقرض شده اند . اما در حد خودشان و در حد آشناییشان با جانوران ، می توان به گفته هایشان امیدوار بود .
با توجه به گزارشات مردم محلی ، منطقه ی چشمه ناز ونک زیستگاه پلنگ است . هم چنین در غرب منطقه ی آستانه و به فاصله ی حدود ۳۰ کیلومتر ، منطقه ی حفاظت شده ی سبز کوه بختیاری وجود دارد که میان این دو منطقه نیز کوه های بلند و مراتع خوبی وجود دارد . نزدیک ترین منطقه ی حفاظت شده به این ناحیه هم ، همین منطقه ی سبزکوه است . ارتفاعات بخش های شمالی هم کم ارتفاعند که نمی توانند محل زیست پلنگ باشند . در شرق هم ارتفاعات بلند وجود ندارد و هیچ پناهگاه حیات وحشی هم مستقر نیست . اما می توان این نظریه را مطرح کرد که شاید پلنگ آستانه به دلیل یافتن قلمرو یا گذر کردن از این منطقه به سمت قلمرویش ، در این نواحی دیده شده است . البته وجود جاده ها و راه های ارتباطی و نیز دهستان های متعدد ، مهاجرت ۲۰ الی ۳۰ کیلومتری پلنگ را با تردید همراه می سازد . شاید هم به دلیل عشایری بودن منطقه و حضور گله های گوسفند ، به این منطقه روی آورده باشد .
می توان حدس زد که بیشتر جانوران منطقه ی آستانه در مسیری بین این نقطه و ارتفاعات بلند شهرستان های سمیرم و ونک یا ارتفاعات چهارمحال و بختیاری در رفت و آمد هستند . اهالی محلی هم حضور بسیار نزدیک جانوران ( حتی جانوران وحشی و گوشت خوار ) را در شبها و در کنار خانه ها و مزارع گزارش می دهند .
گونه ای دیگر که وجود آن در منطقه بعید به نظر می رسید ، اما با اطلاعات افراد محلی احتمال حضور آن در منطقه قوت پیدا کرد ، خرس قهوه ای است . جانوری که معمولا ارتفاعات بسیار بلند و دور از دسترس آدمی را برای زندگی انتخاب می کند . اما این منطقه به دلیل عشایری بودن ، نقطه ی بکر و دور از دسترس ندارد . اما یکی از اهالی محلی از برخورد با یک خرس بزرگ در ارتفاع ۳۰۰۰ متری منطقه خبر می دهد . او حدود ۲ سال پیش در یکی از شبها به همراه گروهی در کوه بیتوته کرده بودند که خرس بزرگی را می بینند .
با وجود مشاهدات و گزارشات افراد غیر بومی و تاکید افراد محلی به وجود خرس و پلنگ در این منطقه ، نمی توان به طور قطع حضور این جانوران را تایید کرد . البته نباید هم از آن بی تفاوت عبور کنیم .
اما اگر وجود پلنگ یا خرس را هم در این منطقه نپذیریم ، شهرستان دهاقان دارای گونه های جانوری دیگری نیز می باشد .
در ارتفاعات جنوبی گله های کل و بز و قوچ و میش ، هر چند بسیار کم و بسیار پراکنده ، وجود دارند که متاسفانه در معرض خطر هستند . هم چنین گزارشات از وجود کوهی در منطقه ی شمالی و نزدیک دهستان قمبوان حکایت می کند که نام آن کوه قوچ است و این نام به دلیل حضور جمعیت بالایی از این جانور به این کوه داده شده است . اما به گفته ی اهالی ، به احتمال بسیار زیاد دیگر هیچ قوچی در این کوه زندگی نمی کند . اگر بخواهیم به دیگر پستانداران منطقه اشاره کنیم می توانیم از خارپشت ها ، گونه های خفاش ، انواع موش ، جربیل و جرد ، دوپاها ، تشی ، خرگوش ، شغال ، روباه معمولی ، کفتار ، راسو و سمور سنگی نام ببریم .
البته شاید این منطقه میزبان جانورانی همچون هامسترها و ول ها ، خدنگ کوچک ، رودک ، گربه وحشی و جنگلی و گراز باشد . گفتن این نکته حائز اهمیت است که با وجود حضور گراز در کوهستان های اطراف ، این منطقه شاهد حضور گراز نیست و شاید اصلا گرازی در این ناحیه وجود نداشته باشد . همچنین حضور گربه های وحشی یا جنگلی از روی حدس و گمان است و احتمال حضور کاراکال در این ناحیه بسیار بسیار کم است . چون این منطقه به نوعی در جنوب غربی شهرستان شهرضا قرار دارد ، می توان امید داشت که شاید دوپای ایرانی یا همان دوپای فیروز در این نقطه زندگی کند .
پستانداری که تمام منطقه از آن برخوردار است و به دلیل رونق دامداری و زندگی عشایری ، در این منطقه به تعداد زیاد یافت می شود ، گرگ است . در سالیان گذشته با شروع نیمه های شب ، صدای زوزه ی گرگ هایی که در کوه های اطراف شهر دهاقان بودند ، فضای شهر را پر می کرد . این گرگ ها بدون هیچ ترسی به شهر نزدیک می شدند و حتی گاهی در اوایل صبح یا هنگام غروب ، در باغ های شهر مشاهده می شدند . درست است که امروزه از تعداد آنها کاسته شده است و مانند گذشته در اطراف شهر دیده نمی شوند ، اما هنوز صدای زوزه ی آنها در بعضی از شب ها و در زمان هایی کوتاه از اطراف شهر به گوش می رسد . طبق گفته های عشایر و روستانشینان منطقه ی آستانه ، دو گونه گرگ در این منطقه وجود دارد که یکی از آنها گرگ خاکستری است . این گرگ در سراسر شهرستان پراکنده است و در مناطق کوهستانی به وفور یافت می شود . عشایر و دامداران ، زیاد از این گرگ نمی ترسند و با وجود حمله های این گرگ به گله های دامی ، می توانند با او مقابله کنند . اما گونه ی دیگری از گرگ که بیشتر در ارتفاعات بلند شهرستان وجود دارد ، گرگ سیاه است . این گرگ که به گفته ی اهالی محلی بزرگتر از گرگ معمولی است ، بسیار شجاع و نیرومند است و حتی شب ها به آخور گوسفندان در خود دهستان حمله کرده و دو یا سه راس گوسفند را با خود می برد . بومی ها به این گرگ ( قورت ) می گویند . البته امکان دارد که اهالی کفتار را با گرگ سیاه اشتباه گرفته باشند . حتی بعضی از مردمان دهستان ها ، به هنگام شب ، گوساله های خود را از ترس گرگ های منطقه در مکانی بسته نگهداری می کنند . به هر حال گرگ های این منطقه جمعیت به نسبت خوبی دارند و به دلیل وجود دامداری در سرتاسر شهرستان ، پراکندگی جامعی دارند .
متاسفانه طعمه های اصلی و شاید تنها طعمه های گرگ ها و دیگر جانوران گوشت خوار منطقه را ، دام های اهلی تشکیل می دهند و عشایر منطقه بر این باورند که گرگ یا پلنگ با آنها کوچ می کنند و زمانی در این منطقه حضور می یابند که دام های عشایر به عنوان منبع غذایی در دسترس باشند . و همین تعارض بین گرگ و انسان ، باعث شده است که آدمیان با روش های گوناگون به خصوص تربیت سگ های گله و نگهداری تعدادی زیادی از آنها ، با جدیت به مقابله با گرگ یا دیگر گوشتخواران بپردازند .
به دلیل وجود سلاح بین عشایر و شکار بی حد و اندازه ، طعمه های گرگ و جانوران گوشت خوار در این منطقه بسیار کم یا حتی نابود شده اند و تنها منبع غذایی گرگ ، گله های دام انسان هاست . به همین سبب گرگ های منطقه حداقل هفته ای یکبار به گله های گوسفند حمله می کنند . اما باز هم به دلیل نبود آگاهی ، عشایر به شکار سم داران و دیگر جانوران طعمه ی گوشت خواران ، ادامه می دهند .
اما به غیر از گرگ ، پستانداران دیگری را نیز می توان در داخل یا اطراف شهر دهاقان به وفور پیدا کرد .
در باغات و یا خانه های قدیمی ، هر کجا که محلی برای مخفی شدن وجود داشته باشد ، محل حضور خفاش هاست . جانورانی همچون خارپشت ، موش ، خرگوش ، شغال ، روباه معمولی ، سمور و یا در برخی اوقات کفتارها را هم می توان در باغات یا اطراف شهر مشاهده کرد . دیده شدن خارهای تشی در باغات این شهرستان مسئله ای عادی است که حضور این جانور کاملا شب فعال را اثبات می کند .
بیشتر پرندگان منطقه ی دهاقان ، پرندگان کوچک جثه هستند . در اکثر مناطق شهرستان پرندگانی چون کبک ، تیهو ، مرغ حق ، جغد کوچک ، شانه به سر ، خانواده ی سبزقباییان ، گونه های دارکوب ، چکاوکان ، پرستوها ، دم جنبانکیان ، بلبلان ، سینه سرخ ، توکاییان ، سهره ییان ، گنجشک ها ، سار ، زاغی ، زاغ های نوک سرخ و نوک زرد و کلاغیان را می توان مشاهده کرد . این پرندگان حتی در باغات و بیشه های منطقه نیز یافت می شوند و هنوز هم در طول روز صدای ضربات پی در پی دارکوب از باغات این شهر شنیده می شود و صدای مرغ حق در اکثر نقاط شهرستان ، نوای آشنای شبهاست . در این منطقه حضور شاه بوف هم دور از انتظار نیست . شاید پرندگانی چون مرغ مینا و هوبره ییان هم در این نواحی وجود داشته باشند که البته حضور هوبره ییان کمی غیرممکن به نظر می رسد . اما وجود پرندگان بزرگی مانند خانواده ی قوشیان ، عقاب ها ، سارگپه ها و شاهینیان در این منطقه و حتی ارتفاعات بلند آن ، دارای ابهام است و گزارشی هم از حضور این پرندگان در این ناحیه وجود ندارد . امیدواریم با پیگیری های بیشتر از حضور یا عدم حضور این پرندگان در این ناحیه مطلع شویم .
ولی نکته ای جالب که خبرگزاری فارس به آن اشاره کرده است این است که کوچکترین پرنده ی جهان که نوعی شهدخوار است در منطقه ی اردسته ی دهاقان یافت شده است . البته این خبر فقط از درگاه این خبرگزاری انتشار یافت و هنوز سند محکمی برای آن وجود ندارد .
از دوزیستان منطقه می توان به تعداد زیاد قورباغه های مردابی و وزغ های رنگارنگ اشاره کرد که طعمه های خوبی برای جانورانی همچون روباه و شغال به حساب می آیند .
اما این منطقه به دلیل نبود شکارچیان طبیعی ، دارای جمعیت بسیار بالایی از آگاماها ، گکوها ، مارمولک ها ، لاسرتاها ، ارمیاس و در کل خزندگان است . شما می توانید در ارتفاعات مختلف شهرستان انواع آگاماها و مارمولک ها را با چشم خود ببینید . جمعیت بسیار زیادی نیز از لاک پشت های مهمیزدار در باغات و کوهستان های این شهرستان وجود دارد . انواع مارهای سمی و غیرسمی مانند مارهای کرمی شکل ، کورمار ، مار پلنگی ، تیرمار ، گرزه مار و … در خود شهر دهاقان یا در ارتفاعات بلند جنوبی یافت می شوند . شاید علت تعداد زیاد این جانداران نبود پرندگان شکاری در این منطقه است .
به دلیل حضور عشایر ، اغلب جانوران این منطقه شب گرد و شب شکارند و دیدن آنها در روز کار نسبتا سختی است .
باز هم اشاره به این نکته واجب است که مسلح بودن عشایر منطقه باعث شده است که حیات وحش آن آسیب ببیند و در اکثر نقاط کوه ها ، پوکه های خالی را مشاهده می کنید که نشان از شکار زیاد در این منطقه است . حتی در بین دهستان های منطقه ی وردشت خانه هایی وجود دارند که دیوارهای اتاقشان با سرهای جانوران این منطقه به خصوص قوچ و میش پر شده است .
اما با وجود این ناآگاهی ها ، هنوز هم حیات وحش این منطقه پتانسیل بازگشت به دوران باشکوهش را دارد . شما می توانید با گشتی یکی دو ساعته در کوه های شهرستان ، دسته های بزرگ کبک و تیهو ، انواع گوناگون خرگوش و سنگ های متحرک که همان لاک پشت ها هستند را مشاهده کنید .
امید است که مسئولان مربوطه با یک تصمیم گیری درست و به موقع و عملکردی سریع از تخریب بیش از حد طبیعت و حیات وحش شهرستان دهاقان جلوگیری به عمل بیاورند . البته توکل ما بر خداست که خودش حافظ خلقت خویش است
( تمامی مطالبی که در این نوشته راجع به حیوانات شهرستان گفته شد ، از طریق مستندات ، مشاهدات ، گزارش افراد بومی و غیربومی و احتمالات بوده است . )
در زمان های بعدی عکس ها و مطالب جزئی تر منطقه ی دهاقان را در وبلاگ قرار خواهم داد .
وبلاگ: پرنده نگر (آقای آرش حبیبی)
ثبت مشاهده جدید برای پارک پردیسان-New Record for Pardisun Park
دوم تیرماه یکهزار و سیصد و نود – تهران – پارک پردیسان
تابستان تهران که این روزها با بارندگی های صبح و عصر تبدیل به بهاری دلکش شده است اجازه خانه ماندن نمی دهد ولی گرفتاری های روزمره نیز قلمرو و شکارگاه مرا محدود به همین پارک نزدیک خانه کرده است.
در سحرگاه دومین روز تابستان عازم پارک پردیسان شدم و در همان تاریک و روشن صبح صدای آشنایی غرک (زنبور خوار معمولی) نوید ثبت یک گونه جدید برای پارک زیبای پردیسان داد.
زنبور خوار
تابستان است دیگر و مهاجران زمستانه راهی ییلاقات شده اند و چیز دندان گیری نصیب پرنده نگران تهران نمی شود و باید منتظر رگه های خنکی پاییز در لابلای تشباد کویری تهران ماند تا پرندگان را با خودش بیاورد و غبار لنز را با خودش ببرد.
گله های بزرگ سار که جزو گونه های زادآور پارک به شمار می روند با پوشش زیبای تابستانی در این گرما در پارک غیر منتظره است و پس از سال ها امسال تهران میزبان تعداد بیشماری سار است.
سار در پوشش تابستانی
با روشن شدن هوا انتظارم زیاد طول نکشید و در گوشه غربی پارک رکورد شد. با این که غرک گونه متداولی برای کوهپایه های شمال تهران است ولی تاکنون در پارک پردیسان رکورد نشده بود.
بازی بچه خرگوش های نورس در میان علفزارهای زرد و خیس و معطر از باران این روزها خستگی را از تن بدر می کند. زادآوری روباه ها و خرگوش ها در بهار امسال نوید ادامه زندگی وحوش در این پارک می دهد هرچند سنگ فرش کردن قسمت مرکزی پارک دست کسانی را که به جز راه آسفالت در جای دیگری نمی توانند راه بروند به قلب پارک باز کرده است و آن ها هم دقیقا همان جا را آتش زده اند و حدود ۵ هکتار از علفزارهای محل چرای خرگوش ها را سوزانده اند.
کبوتر چاهی زیرگونه اروپایی
امیدوارم بتوانم در سال های بعد هم به تماشای لیگ کشتی بچه روباه های پارک بنشینم. سر حالی ۳ بچه روباه شیطان پارک خرگوش ها را در وضعیت خطرناکی قرار خواهد داد.
با اضافه شدن زنبورخوار معمولی تعداد گونه های پرندگان مشاهده شده در پارک پردیسان به ۴۰ گونه رسید – فهرست پرندگان پارک:
۱-کلاغ ابلق ۲- کلاغ سیاه ۳- زاغی ۴- مینا ۵-دلیجه ۶-قرقی ۷-چلچله ۸-پرستو ۹-کبوتر چاهی ۱۰-قمری خانگی ۱۱-سار ۱۲-شانه به سر ۱۳- بلبل خرما ۱۴-بلبل ۱۵-گنجشک ۱۶-گنجشک سینه سیاه ۱۷-سهره جنگلی ۱۸-سهره سبز ۱۹-دم جنبانک ابلق ۲۰-چرخریسک بزرگ ۲۱ – سسک چیف چاف ۲۲-سسک بیدی ۲۳-سسک کوچک ۲۴-مگس گیر سینه سرخ ۲۵-مگس گیر راه راه ۲۶-ابیا ۲۷-توکا سیاه ۲۸-توکا باغی ۲۹-زرد پره کوهی ۳۰ – زرد پره لیمویی ۳۱-طوطی طوق صورتی ۳۲-سنگ چشم پشت سرخ ۳۳-دم سرخ ۳۴-سسک سبز ۳۵- چکاوک کاکلی ۳۶-طرقه چکاوک ۳۷-سینه سرخ ۳۸-چکاوک درختی- ۳۹-توکا گلو سیاه ۴۰-زنبور خوار معمولی
دم جنبانک
یک سیاهگوش زیبا و یک دال هم از امسال به جمع بیچارگان قفس های غرب پارک اضافه شده اند و حیوانک را در قفس کبک ها انداخته اند و کبک های زیبا به آرزوی خود رسیده و با طاووس ها هم قفس شده اند . کلا وضعیت نگهداری حیوانات در این بخش از پارک اسف بار بود و حالا با چیزهایی که می بینم و می شنوم فاجعه شده است
کل مشاهدات:
مینا(۱)-بلبل خرما(+)-کبوتر چاهی(+)-دم جنبانک(۱) -شانه به سر(۱)- دلیجه(۲)-گنجشک(+)-زنبور خوار(۱)-کلاغ ابلق(+)-زاغی(+)-سار(+)
روباه قرمز(یک بالغ ماده و سه توله)-خرگوش غربی ( بالغ ۲ و بچه ۲)
وبلاگ: حمایت از پرندگان شکاری
شناسایی سنقرهای نر
برای شناسایی سنقر های نر از یکدیگر باید به چند نکته ریز توجه کرد.برای مثال اینکه همه آنها تقریبا هم شکل و هم رنگ هستند اما نشانه های آنها تفاوت کمی با هم دارد.
خوب حالا ما پرنده را شناسایی کردیم متوجه شدیم که سنقر است و با توجه به رنگ و جثه باید سنقر نر باشد چطور از هم تشخیص بدیم:
۱_ابتدا سنقر ها را به دو گروه تقسیم میکنم،گروه اول سنقر سفید،خاکستری و گندم زار و گروه دوم سنقر تالابی.این تقسیم بندی برای این است که سنقر نر تالابی تفاوت زیادی با سایر هم نوعان خود دارد.به چند مورد اشاره می کنم:
_از لحاظ جثه بزرگ تر است
_سطح پشتی بدن و قسمت هایی از بال به رنگ قهوه ای تیره است
_رنگ سر با رنگ سایر قسمت های بدن تفاوت دارد
_رنگ سطح شکمی هم قهوه ای رنگ است
این چهار ویژگی به خوبی گونه را مشخص می کند.
۲_در این قسمت به ویژگی های سه سنقر خاکستری سفید و گندم زار اشاره می کنم:
ویژگی های مشترک:
_رنگ شاهپرهای اصلی در هر سه گونه سیاه است(در سنقر تالابی هم به همین شکل)
_سطح پشتی بدن و بال ها ودم در هر سه خاکستری رنگ است
_هر سه هم اندازه و هم شکل دیده می شوند.
خوب حالا به نکات خاص برای شناسایی اشاره می کنم:
ابتدا با یک ویژگی سنقر گندم زار را از گروه خارج میکنم و اون ویژگی این است که در سطح پشتی و در سطح زیری بال ها نوار سیاه رنگی دیده می شود که در طول بال کشیده شده است.این ویژگی فقط در سنقر نر گندم زار موجود است.البته این امکان هست که در بعضی گونه ها در سطح زیری بال نوار مشکی به خوبی دیده نشود در این صورت لکه های قهوه ای روی سطح شکمی می تواند نشانه خوبی باشد.
حالا نوبت به سنقر سفید می رسد.این گونه از همه کم رنگ تر است و سطح زیری بدن و بال ها تقریبا به رنگ سفید و یا خاکستری کم رنگ دیده می شود اما مهم تر شاهپر اصلی اولی بال ها است که بر خلاف سایر سنقرهای نر(حتی سنقر تالابی) سیاه نیست و به رنگ خاکستری است.این تفاوت رنگ شاهپر هم از نمای بالا و هم از نمای پایین به خوبی مشخص است و نشانه بسیار خوبی برای شناسایی سنقر نر سفید است.
در آخر به سنقر نر خاکستری می رسیم که دیگر کار راحت شده ،سنقری که ویژگی هایی گفته شده تا اینجا را نداشته باشد سنقر نر خاکستری است در واقع سیاه بودن شاهپرها و نداشتن هیچ نشانه خاصی بر روی بال و یا سر ودم.تقریبا می توان گفت که شباهت زیادی با سنقر سفید دارد اما پررنگ تر.
حالا دیگه شناسایی سنقرها از هم کار آسانی است میتوانید یک بار دیگر به تصاویر نگاهی کنید تا بهتر متوجه تفاوت ها شوید.
دوستان اگر که جایی توضیحات نا مفهوم بود بگید که واضح تر بگم(آخه ادبیات من خیلی قوی نیست).امیدوارم که نسل این پرندگان ارزشمند در ایران به خوبی حفظ شود و ما شاهد زیبایی آنها در طبیعت باشیم.
وبلاگ : نگاهی به طبیعت
اصلاحیه پست گزارش مشاهده گنجشک بیابانی….
در تاریخ ۷مهر ۱۳۸۹ گزارشی در همین وبلاگ منتشر شد مبنی بر مشاهده گنجشک بیابانی در کویر مرکزی ایران که در تنها عکس ثبت شده از پرنده ماده جزئیات به خوبی مشخص نبود اما شباهت هایی با گنجشک بیابانیDesert sparrow وجود داشت این عدم وضوح و کافی نبودن اطلاعات باعث شد تا نتوانم گونه دیگری را به عنوان گزینه دوم مورد بررسی قرار دهم. برای اینکه جزئیات را بهتر ببینم عوامل مزاحم در بکگراند را حذف و کمی شارپنس عکس را بالاتر بردم جزئیاتی که در عکس با شماره های ۱، ۲و ۴ مشخص شده اند هیچگونه تطابقی با گنجشک بیابانی نداشت از این جهت بهتر دیدم تا با فراهم شدن امکان سفر مجدد به کویر و بررسی های بیشتر این گزارش در حد گزارشات وبلاگی باقی بماند. چندی پیش دوستی از من خواست تا عکس را برای آقای مهندس هاشمی استاد بزرگوار گروه پرنده نگری طرلان ارسال کنم. ایشان هم لطف کردند و من را در شناسایی صحیح گونه راهنمایی کردند. که همین جا از راهنمایی و پیگیری های ایشان صمیمانه سپاسگزارم.
گونه مورد بحث Crimson-winged Finch سهره بال سرخ ماده تشخیص داده شد. البته تصوری که من از Crimson-winged Finch در ذهن داشتم کاملا متفاوت با عکس خودم بود.
از طرفی با علم به اینکه پرندگان در سنین و فصول مختلف ممکن است برخی علائم و نشانه ها را نداشته باشند و برای اینکه بیشتر یاد بگیرم سعی کردم تا عکس های بیشتری را ببینم در این میان سایتی را پیدا کردم که ۵صفحه از این پرنده و در حالت های مختلف عکس داشت.
در ادامه سعی کردم مشخصات سهره بال سرخ را با عکس خودم تطبیق بدهم. مشخصاتی که با شماره های ۱، ۲و ۴ در عکس نمایش داده شده تطابقی با گنجشک بیابانی ندارد.
شاید تنها شباهت با Desert sparrow خطوط سر شاهپرها و رنگ نخودی بدن نیز چشم های گرد کوچک و سیاه رنگ باشد
شماره۱: خط نواری شکل روی سر در هر دو تصویر مشترک است. فعلا هیچ تصمیمی نگیرید تا بعد.
شماره a تطابق منقار زردرنگ در هر دو تصویر
شماره۲: لکه های روی پشت برای گونه دور از انتظار نیست.
شماره۴: تطابق لبه تیره رنگ دم در هر دو عکس
تا اینجا اگر دقت کرده باشید تنها چیزی که مطابقت ندارد رنگ چهره و کنار بال ها است که صورتی رنگ دیده می شود و این هیچ شباهتی با عکس من ندارد. جواب اینجاست: سهره های بال سرخ به ویژه ماده ها در فصل تولید مثل کم رنگ تر و فاقد رنگ صورتی در چهره دیده می شوند.
ثبت مربوط به اواسط شهریورماه است یعنی کمی پس از فصل تولید مثل پس با یک تحلیل شخصی می توانم بگویم: پرنده ماده نابالغ یا ماده ای است که در شرف پرریزان(تولک) نیز قرار گرفته است. آنچه که مسلم است عکس من گنجشک بیابانی نیست تنها مطلبی که با آن نمیتوانم کنار بیایم و شاید نتیجه اطلاعات محدود من باشد این است که سهره بال سرخ را فقط در مناطق کوهستانی دیدهام. در هر صورت از اینکه هر دو گونه را کاملا بررسی کردم بسیار خرسندم .
از آنجایی که من دیوانه این طور بحث ها هستم اگر تصور می کنید عکس به گونه دیگری شباهت بیشتری دارد، اینجا همیشه جای بحث و بررسی باز است.
کلام آخر: Crimson-winged finchعزیز از بررسی ها لذت بردم و آنچه یاد گرفتم برایم به اندازه دیدن گنجشک بیابانی ارزشمند بود.
