پارک ملی کویر
وضعیت منطقه
فلور پارک ملی کویر مشتمل بر ۳۰۲ گونه گیاهان گلدار تک لپه ای و دو لپه ای و باز دانه است که بخش عمده ای از آنها را گیاهان یکساله کوتاه عمر تشکیل داده اند . تقریبا تمامی گیاهان خشکی زی کویر ، گزروفیت هستند و تنها معدودی از آنها آبزی و نم پسند می باشند . از نظر ارتباط اکولوژیک خاک – گیاه تعدادی از گیاهان کویر هالوفیت و گروهی پساموفیت هستند، تعدادی اندک نیز حالت ژیپسوفیل دارند .طبقه بندی گیاهان کویر که تمامی آنها از عناصر ایران و تورانی خشکی پسند ( به جز معدودی ) محسوب می شوند از نظر شرایط اقلیمی در داخل میکرو کلیماهای پارک ملی غیر ممکن است و اصولا وجود میکرو کلیما تاثیری در گسترش گیاهان کویری ندارد . لذا طبقه بندی اکولوژیک منطقی بر اساس ساخت ژئو بتانیک امکان پذیر است .
فیزیو گرافی
پارک ملی کویر به مساحت ۶۸۶۵۹۸ هکتار حدود ۵۰ کیلومتری جنوب تهران واقع شده و شهر های اطراف آن، ورامین در شمال، گرمسار در شمال شرق، کاشان در جنوب و قم در غرب می باشند . راه اصلی دسترسی به آن، از ورامین صورت می گیرد.
این منطقه در سطح وسیعی به صورت دشتهای آبرفتی انتهایی و پلایا بوده و تنها در سطح محدودی از آن، مناطق کوهستانی با ارتفاع کم دیده می شود به طوری که اختلاف ارتفاع در آن، حدود ۱۰۰۰ متر است . ارتفاعات منطقه به طور عمده در جنوب و جنوب شرقی دیده می شوند و سیاه کوه به صورت تنها ، در میانه و غرب منطقه قرار دارد و حداکثر ارتفاع در آن ۱۸۶۵ متر است . کوه سفید آب در جنوب غربی دارای ارتفاع ۱۴۳۱ متر و کوه طلحه در شرق منطقه ارتفاعی برابر ۱۶۰۸ متر دارد . ارتفاع دریاچه نمک در غرب منطقه، ۷۹۷ متر است .این منطقه بر روی نقشه های توپوگرافی به مقیاس ۲۵۰۰۰ :۱ از سری K551 در چهار شیت زیر قرار دارد :
NI-39-3 ، NI-39-4 ، NI-39-7 ، NI-39-8
اقلیم و هوا شناسی
پارک ملی کویر در منطقه ای خشک و بیابانی و در جنوب تهران قرار دارد . رژیم بارش آن به طور عمده از نوع مدیترانه ای بوده و تابستان خشک و طولانی دارد و بیشترین مقدار بارش در زمستان می بارد . تغییرات سالانه بارش در آن زیاد بوده به نحوی که میانگین آن در سطح منطقه ۱۴۶ میلیمتر در سال بوده و بین ۵۳ تا ۲۷۹ میلیمتر در مدت ۳۰ سال متغیر بوده است .
میانگین بارش در دشتهای پست حاشیه دریاچه نمک سالانه ۸۰ میلیمتر و در ارتفاعات منطقه ۲۵۰ میلیمتر می باشد . بیش از ۵۱ درصد بارش در زمستان ، ۹/۲۶ در صد در پاییز، ۴/۲۰ در صد در بهار، ۶/۱ در صد در تابستان صورت می گیرد .
میانگین تعداد روزهای برفی، ۷ روز در سال بوده مه بین ۳/ تا ۳/۱۶ روز در نقاط مختلف پارک متغیر است . روز های برفی در فاصله نوامبر تا آوریل اتفاق می افتند .
دمای متوسط سالانه در پارک ملی، ۱/۱۷ درجه سانتیگراد بوده و از ۳/۱۴ تا ۱/۱۹ درجه سانتیگراد در نقاط مختلف پارک تغییر می کند. تعداد روزهای یخبندان سالانه در این پارک ، بین ۶۰ روز در مناطق پست تا ۱۱۰ روز در ارتفاعات سیاه کوه بر آورد می گردد . حداقل و حداکثر دمای مطلق در این پارک ۱۵- و ۴۵ درجه سانتیگراد بر آورد شده است .میانگین سالانه رطوبت نسبی هوا ۴۱ در صد بوده که کمترین آن ۲۴ در صد در ژوییه و بیشترین آن ۶۵ در صد در ژانویه اتفاق می افتد . ارتفاع تبخیر پتانسیل به طور متوسط سالانه ۲۶۰۰ میلیمتر می باشد و سرعت متوسط باد سالانه ،۲متر بر ثانیه است . در این پارک سالانه ۲۹۰۰ ساعت تابش مستقیم آفتاب وجود دارد و ابر گرفتگی آن ۸ / ۶/۱می باشد .
اقلیم پارک در سیستم طبقه بندی دومارتن، تا ارتفاع ۱۵۶۰ متری ، خشک و پس از آن نیمه خشک است .
زمین شناسی، ژئو مورفولوژی و خاک
- زمین شناسی:
در این منطقه تشکیلات مختلف زمین شناسی از پالئوزوئیک تا زمان حاضر رخنمون دارند . از نظر سنگ شناسی، سنگهای دوران اول ، تریاس ، ژوراسیک ، کرتاسه ، پالئوسن ، ائوسن زیرین و میانی ، اولیگوسن زیرین، الیگومیوسن ، میوسن ، پلیوسن و کواترنر در آن دیده می شوند . سه ارتفاع مهم منطقه ( سیاه کوه ،سفید آب و ملک آباد کوه نخجیر، کوه طلحه ، کوه قلعه سردار ) دارای هسته مرکزی آتشفشانی با پوشش رسوبی هستند . توده آتشفشانی متعلق به ترسیر است . در کوه پایه ها ، مارنهای گچی و نمکی میوسن ظاهر می شوند . در بخش شرقی پارک ، تپه های ماسه ای نیز دیده می شود .
معادن موجود در پارک شامل استرونسیم ، زئولیت ، بنتونیت ،گچ، سولفات آلومینیوم و باریت است .
- ژئومورفولوژی
- مناطق کوهستانی با شیب تند، خاکهای کم عمق و رخنمونهای سنگی زیاد ، سازندهای نسبتا مقاوم به فرسایش آبی
- مناطق تپه ماهوری، دارای سازندهای حساس به فرسایش و املاح فراوان گچ و نمک
- دشت سرها با خاکهای سنگین و املاح فراوان
- خاک
خاکهای از نوع Emtisols در ۵/۴۶ در صد از سطح منطقه و بقیه آن از نوع Aridosols می باشد . در بیشتر نقاط، خاکها دارای تجمع گچ ، آهک و املاح بوده و سنگریزه، سطح وسیعی از خاکها را پوشانده است .
اراضی دشت سیلابی در حاشیه دریاچه نمک دارای رسوبات خیلی دانه ریز بوده و در مناطق شرقی نیز، تپه های ماسه ای متحرک دیده می شوند . حاصلخیزی خاکها بسیار کم بوده و محدودیت جای برای رشد گیاهان فراهم می باشد .
منابع آب
کمبود بارش، دمای شدید و تبخیر زیاد و وجود تشکیلات نا مناسب زمین شناسی باعث شده تا آبهای منطقه از نظر کمی محدود و از نظر کیفی نا مناسب باشند . دریاچه نمک که در حاشیه غربی پارک قرار دارد رودخانه های متعددی به آن وارد می شوند که زهکش مناطق وسیع کشاورزی می باشند و از آن جمله می توان به رود خانه های کرج، جاجرود ، شور و گسیله اشاره کرد . رود ورگی نیز که از شاخه های حبله رود است مرز بخش شرقی پارک را تشکیل داده و دارای آب متوقی است . مشکل عمده آبهای سطحی، شور بودن شدید متوقی بودن آنهاست به طوری که تنها نقش آنها ، تنظیم هیدرولوژیکی دریاچه نمک می باشد . جریان تند سیل در بعضی موارد باعث تخریب جاده های دسترسی به پارک می گردد .
آبهای زیر زمینی نیز به دلیل بارش کم و تشکیلات نا مناسب نفوذ ناپذیر آذرین و مارن های گچی و نمکی میوسن ، ذخیره بسیار کمی داشته و کیفیت بسیار نا مناسبی دارند . تنها در ارتفاعات کوهستانی، آهکهای محدود کرتاسه و توف ها نقش کوچکی در تامین آب چشمه ها دارند .
تعداد چشمه ها که به طور عمده درمناطق کوهستانی قرار دارند ۲۶ دهنه بوده و میانگین دبی سالانه آنها به صورت زیر است :
- ۶ چشمه با دبی ۵۰ تا ۲۰۰ لیتر بر دقیقه
- ۸ چشمه با دبی ۱۰ تا ۵۰ لیتر بر دقیقه
- ۱۲ چشمه با دبی کمتر از ۱۰ لیتر بر دقیقه
آب ۵ چشمه برای شرب موقتی انسان مناسب بوده و یک چشمه نیز دارای آب گرم گوگردی است . هدایت الکتریکی آب چشمه بین ۱۵۰۰ تا بیش از ۱۰۰۰۰ میکرو موس است .
در مناطق دشتی ، ۷ حلقه چاه حفر شده مه دو حلقه از آنها دارای تلمبه بادی است . سطح آب زیر زمینی بالا بوده و هدایت الکتریکی آبهای زیر زمینی از ۱۷۰۰۰ میکرو موس بر سانتیمتر نیز تجاوز می نماید .
ذخیره گاه زیستکره کویر
هسته های مرکزی
قصر بهرام
سفید آب
ملک آباد
طلحه
چشمه شکر آب
قیلوله
میش مست
چاه قرقره
لکاب
اسامی سپر های حفاظتی
دروازه امام
مبارکیه
سیاه پرده
شکرآب
عزیز آباد
حصار گلی
امامزاده عبدالله
سید علیخان
شکل فضایی مناطق
وسعت خشکی هسته های مرکزی :۴۹۲۸۹۶ هکتار
وسعت آبی هسته های مرکزی :-
وسعت خشکی سپر حفاظتی : ۱۹۳۷۰۲ هکتار
وسعت خشکی منطقه بینابینی : ۱۲۳۷۵۲ هکتار
زیستگاههای پارک ملی کویر
اراضی کوهستانی سنگلاخی و صخره ای
اراضی سنگلاخی واریزه ای
اراضی ماسه ای
اراضی آهکی – گچی رویش های استپی
اراضی شور
گیاهان غالب
pistacia khinjuk stocks.
Amygdalus scoparia spach .
